Skarga pauliańska - instrument ochrony wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika

Instytucja skargi pauliańskiej - actio pauliana - to kanon prawa cywilnego. Poniższy artykuł to zatem obowiązkowa lektura każdego młodego prawnika.

Zgodnie z ogólnymi warunkami odpowiedzialności cywilnej dłużnik odpowiada za dług, całym swoim majątkiem teraźniejszym i przyszłym. Prawo cywilne zna szereg instrumentów, których celem jest złagodzenie ryzyka niewypłacalności dłużnika. Wśród nich ważne miejsce zajmuje actio pauliana, czyli uprawnienie wierzyciela do zakwestionowania skuteczności krzywdzącej go czynności prawnej dłużnika, dokonanej z osobą trzecią.

Uregulowania dotyczące ochronypauliańskiej są uzupełnione poprzez unormowanie art. 59 KC, zapewniające wierzycielowi realne wykonanie zobowiązania. Istotne znaczenie w praktyce obrotu gospodarczego mają przepisy art. 126 i n. ustawy z dnia 28.2.2003 r. - prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. nr 60, poz. 535). Znaczenie w tej materii miały też przepisy karne ustawy z 12.10.1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego (Dz. U. Nr 126, poz. 615), które obecnie znajdują się w KK (art. 296 i n. KK). Przepisy te uznawały istniejącą lub grożącą dłużnikowi niewypłacalność za ustawowe znamię przestępstwa (por. obecnie art. 300 - 302 KK). Funkcją skargi pauliańskiejjest zabezpieczenie interesów wierzyciela w wypadku nielojalnego postępowania dłużnika(realizowanego w porozumieniu z osobą trzecią i na jej korzyść), który doprowadza swój majątek do stanu zagrażającego zaspokojeniu wierzycieli.

Skarga pauliańska uregulowana została w art. 527 i n., tyt. X księgi III KC pod tytułem: „Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika”.

Sytuacja prawna wierzyciela jako uprawnionego

Skarga pauliańska chroni wierzyciela przed pokrzywdzeniem w wyniku dokonania przez dłużnika czynności prawnej. W następstwie tej czynności dłużnik musiał stać się niewypłacalny lub stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż przed dokonaniem czynności. Wierzyciel może żądać, by taka czynność prawna została uznana w stosunku do niego za bezskuteczną i by w konsekwencji mógł on poszukiwać zaspokojenia z tego, co wskutek czynności wyszło z majątku dłużnika lub do niego nie weszło. Powództwo wierzyciela jest kierowane do osoby trzeciej, która wskutek czynności prawnej dłużnika nabyła prawo lub zwolniona została z obowiązku. Uprawnienie wierzyciela wobec osoby trzeciej ma charakter materialny, umożliwia mu przeprowadzenie egzekucji z przedmiotu znajdującego się w majątku tej osoby. W razie spełnienia przesłanek z art. 527 KC1, treścią zobowiązania osoby trzeciej jest zaniechanie - tj. nieprzeszkadzanie w prowadzonej egzekucji. Zobowiązanie to powstaje z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego o bezskuteczności względnej zaskarżonej czynności.

Przesłanki ochrony

Przedmiot ochrony i zaskarżenia

Przedmiotem ochrony jest wierzytelność pieniężna istniejąca i zaskarżalna(nieprzedawniona i nie związana z roszczeniem z gier czy zakładów - 413 KC) wchwili wytoczenia powództwa, której wysokość nie musi być ostatecznie sprecyzowana. Wierzytelność nie musi być wymagalna, ani stwierdzona wyrokiem. Przedmiotem zaskarżenia może być tylko czynność prawna dłużnika, rzeczywiście dokonana (nie pozorna), która powoduje lub pogłębia stan niewypłacalności dłużnikai równocześnieprzynosi korzyść majątkową osobie trzeciej. Inne działania dłużnika nie będą podstawą do jej zastosowania. Zaskarżeniu podlegają również niektóre czynności procesowe, takie jak: ugoda czy uznanie, przy czym nie będzie podlegała zaskarżeniu czynność procesowa w postaci uznania przez dłużnika powództwa o zniesienie wspólności ustawowej majątkowej oraz złożenie przez niego, jako współuczestnika postępowania, zgodnego wniosku co do sposobu podziału majątku dorobkowego. Z reguły niedopuszczalne jest zaskarżanie czynności o charakterze [więcej]

Artykuł pochodzi z magazynu Edukacja Prawnicza Numer 12 (57) grudzień 2003

Autor: 
Dr Agnieszka Malarewicz, Mec. Alina Sobolewska
Źródło: 
http://www.edukacjaprawnicza.pl